Kazalarda "Tutanak" Dönemi Başlıyor...
KAZALARDA “TUTANAK” DÖNEMİ BAŞLIYOR..
Kaynak: Birlik’ten Dergisi
Maddi Hasarla Sonuçlanan Kazalarda Tarafların Anlaşmaları Durumunda Yapılacak İşlemler
Son yıllarda özellikle İstanbul, Ankara ve İzmir gibi metropollerde trafik yoğunluğunda önemli bir artış gözlemlenmektedir. Trafiğe çıkan araç sayısında yaşanan hızlı artışa karşılık karayolları alt yapısının bu artışı karşılamada yetersiz kalması, sürücülerin trafik kurallarına uyma konusunda hassasiyet göstermemeleri ve birbirlerine olan saygı eksikliği gibi faktörlerin birleşmesi trafik sorununu ortaya çıkarmıştır. Trafikte geçirilen sürenin uzamasının insanlar üzerindeki psikolojik etkisi yanında ülke ekonomisine de zarar veren bir boyutu mevcuttur. Bu sorunun çözümü için kamu yoğun bir uğraş içine girmiştir. Trafik sorununun birleşenlerinden bir tanesi olarak trafik kazaları gösterilmekte olup kazalara müdahale etmesi gereken trafik zabıtası sayısının yetersizliği nedeniyle bu kazalara geç müdahale edilmesi de trafik yoğunluğunu arttırmaktadır. Özellikle metropol kentlerimizde havanın yağışlı olduğu zamanlarda bir çok trafik kazası meydana gelmekte ve bu durum zaten yoğun olan trafiği içinden çıkılmaz bir hale getirmektedir.
Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan Trafik İstatistik Bülteni’nin Aralık 2006 sayısından aldığımız bilgilere göre 2006 yılında Türkiye genelinde resmi makamlara intikal etmiş trafik kazası sayısı 664.540 adettir. Bu kazaların %88’ine tekabül eden 585.344 adedi maddi hasarla sonuçlanmış, 2.581 adedi ise yaralanma ve ölümle neticelenmiştir. 2002 yılı verileri incelendiğinde ise, Türkiye genelinde 407.103 adet trafik kazasının meydana geldiği ve bu kazaların %87’sinine tekabül eden 352.357’sinin sadece maddi hasarla sonuçlandığı görülmüştür. Bu rakamlar, 4 yıllık bir süre içerisinde Türkiye genelinde meydana gelen trafik kazası sayısında % 61 gibi oldukça yüksek oranlı bir artışın gerçekleştiğini göstermektedir.
Yazımızda, trafik kazaları nedeniyle trafik yoğunluğunun artması sorununa getirilebilecek önlemlerden biri olarak düşünülen kazaya karışanların kendi aralarında anlaşarak tutanak tutmaları ve kaza yerinden ayrılmaları konusu işlenecektir.
1- Trafik mevzuatında yer alan hükümler
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 7 inci kısmı trafik kazalarına ayrılmış olup bu kısımda; trafik kazalarına karışanlar ile ilgili kurallar, trafik kazalarına kazaya karışmamış olmalarına rağmen bu konuda bazı yükümlülükler verilmiş olanlar, trafik kazalarına el koymaya yetkili kişiler ile trafik kazalarında sürücü kusurlarının tespiti ile ilgili hükümler yer almaktadır. Kanunun bu kısmında yer alan ve yazımızın konusunu oluşturan yeni uygulama “Trafik kazalarına karışanlar ile ilgili kurallar” başlıklı 81 inci madde ile ilgilidir.
81 inci maddeye göre;
" Trafik kazalarına karışanlar;
a) Hareket halinde iseler trafik için ek bir tehlike yaratmayacak şekilde hemen durmak, .kaza mahallinde trafik güvenliği için gereken tedbirleri almak,
b) Kazada ölen, yaralanan veya maddi hasar var ise bu kaza trafiği, can ve mal güvenliğini etkilemiyorsa sorumluluğun saptanmasında yararlı olacak kanıt ve izler dahil, kaza yerindeki durumu değiştirmemek,
c) Kazaya karışan kişiler tarafından istendiği takdirde kimliğini, adresini, sürücü ve trafik belgesi ile sigorta poliçe tarih ve numarasını bildirmek ve göstermek,
d) Kazayı; yetkili ve görevli memurlara bildirmek, bunlar gelinceye kadar veya bunların iznini almadan kaza yerinden ayrılmamak, "
e) Sürücüsü, mal sahibi veya ilgili kişilerin bulunmadığı sırada araç, eşya veya yüklere zarar veren sürücüler, zarar verdikleri araç, eşya veya mülkün sahibini veya ilgili kişileri bulmak, ilgilileri bulamadıkları takdirde durumu tespit etmek ve zarar verilen şey üzerine yazılı bilgi bırakmak, ilgili zabıtaya en kısa zamanda bilgi vermek,
Zorundadırlar.
Yalnız maddi hasar meydana gelen kazalarda, kazaya dahil kişilerin tümü, yetkili ve görevli kişinin gelmesine lüzum görmezlerse, bunu aralarında yazılı olarak saptamak suretiyle kaza yerinden ayrılabilirler.
Görüleceği üzere, trafik kazalarına karışanlar kazayı yetkili ve görevli memurlara bildirmek ve bunlar gelinceye kadar kaza yerinden ayrılmamakla yükümlüdürler. Bunun istisnasını, yalnız maddi hasarla sonuçlanan kazalarda, kazaya dahil kişilerin tümünün, yetkili ve görevli kişinin gelmesine lüzum görmediği durum oluşturmaktadır. Bu durumda, ilgililer aralarındaki anlaşmayı yazılı olarak saptayarak kaza yerinden ayrılabileceklerdir.
Kanunun “Trafik kazalarına el koyma ve bilirkişilik” başlıklı 83 üncü maddesinde de, trafik kazalarına adli yönden gereği yapılmak üzere mahalli genel zabıtaca ve kazanın oluş nedenlerini, iz ve delillerini belirleyerek trafik kaza tespit tutanağı düzenlemek üzere de trafik zabıtasınca el konulacağı hüküm altına alınmıştır. Bu maddede yer alan; “Karayollarında meydana gelen ve yalnız maddi hasarla sonuçlanan trafik kazalarında tarafların anlaşması halinde ve fiil başka bir suç oluşturmuyorsa adli kovuşturma yapılmaz ve Türk Ceza Kanunu’nun 565 inci maddesi hükmü uygulanmaz.” hükmü ile yine yalnız maddi hasarla sonuçlanan trafik kazalarında tarafların anlaşması hali için istisna getirilmiştir.
Kanunun uygulanmasını göstermek üzere çıkarılan Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin “Trafik kazalarına karışanlar” başlıklı 152 nci maddesinde Kanunun 81 inci maddesindeki hüküm ayrıntılandırılmıştır.
Buna göre; maddi hasarla sonuçlanan kazalarda; kazaya karışan kişilerin tümü, yetkililerin gelmesine gerek görmez ve anlaşırlarsa, durumu aralarında yazılı olarak tespit etmek suretiyle olay yerinden ayrılabilecekler ancak bu şekilde bir anlaşma ile olay yerinden ayrılmış olan taraflar, meydana gelen zararın kendilerince doğrudan veya sigortaları tarafından karşılanacağını kabul etmiş sayılacaklardır. Bu kişiler, ayrıca, yazılı tespit yapmış olsun veya olmasınlar sonradan yetkililerden kaza tespit tutanağı düzenlenmesini isteyemeyeceklerdir.
Yukarıdaki açıklamalardan da görüleceği üzere, yalnız maddi hasarla sonuçlanan trafik kazalarında tarafların anlaşması durumunda trafik zabıtasının olaya el koyması beklenmeden ilgililer kaza yerinden ayrılabilirler. Ancak, uzun yıllardır kazaya karışanlar aralarında anlaşmak gibi bir tercih ortaya koymamışlar ve trafik polisinin kaza yerine gelmesi ve kaza tespit işlemlerini yapmasını beklemişlerdir.
2-Trafik sorununun çözümüne yönelik önlem
a- Kaza tespit tutanağı örneği hazırlanması
2006 yılının sonlarında, yalnız maddi hasarla sonuçlanan kazalardan sonra kazaya karışanların olay yerinde uzun süre trafik polisinin gelmesini beklemelerinin önlenmesi ve bu bekleyişten kaynaklanan trafik yoğunluğunun giderilmesinin sağlanması amacıyla Emniyet Genel Müdürlüğü, Hazine Müsteşarlığı ve Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği yetkililerinin katılımıyla bir komisyon oluşturmuştur. Bu komisyon, Karayolları Trafik Kanunu’nun 81 inci maddesinde yer alan hükme işlerlik kazandırmak için yalnız maddi hasarla sonuçlanan trafik kazalarında tarafların anlaşmaları durumunda dolduracakları “Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı” nı oluşturmuştur. Tutanak oluşturulurken CEA’nın ( Comite Europeen des Assurances) Avrupa Birliği ülkelerinde iki aracın karıştığı kazalarda kullanılmak üzere oluşturduğu form örnek alınmış ve formun toplumun her kesiminden gelen vatandaşların doldurabileceği kadar basit, anlaşılır ve kusur oranlarının belirlenmesi için gereken tüm verileri sağlar nitelikte olmasına çalışılmıştır.
Komisyon oluşturulmadan önce Birlik tarafından Kaza Tespit Tutanağı ile ilgili yapılan çalışmalarda yurt dışı uygulamaları incelendiğinde maddi hasarla sonuçlanan trafik kazalarından sonra çoğunlukla tarafların kendi aralarında anlaştıkları tespit edilmiştir. Taraflar aralarında anlaşamadıkları takdirde olaya polis müdahale etmektedir. Anlaşan taraflar yukarıda adı geçen formu doldurulduktan sonra sigorta şirketine intikal ettirmektedir.
b- Tutanakta yer alan bilgiler, tutanağın dağıtımı ve istisnai durumlar
Komisyon tarafından oluşturulan “Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı” nda; kaza tarihi ve yerine ilişkin bilgiler, kazaya karışan araçlarla ilgili bilgiler, sürücüye ait bilgiler ile trafik poliçesi bilgileri yer almaktadır. Bu bilgiler yanında formda, 2918 sayılı Kanunda yer alan trafik kurallarından 15 adedi yer almakta ve kazaya karışanlardan uygun hali işaretlemeleri beklenmektedir. Tutanakta, çarpışma yeri ve anının taslağının çizilmesinin istendiği bir alan ile sürücülerin kaza ile ilgili görüşlerinin yer aldığı bir bölüm de mevcuttur.
Sigorta şirketlerinin kazanın oluş şekli ile ilgili olarak mümkün olan en açık şekilde bilgilendirilmesi kusur oranlarının tespiti açısından çok önemlidir. Özellikle çarpışma yerinin ve anının krokisinin açık ve basit bir şekilde çizilmesi ile araç üzerinde meydana gelen hasarlı noktaların işaretleneceği bölümün doldurulması şirketlere yardımcı olacaktır. Günümüzde bir çok kişi cep telefonu sahibidir. Kazaya karışanlardan istenen en önemli belgelerden biri de, cep telefonları yardımı ile kaza yerinin ve araçların resminin çekilmesi ve bu resimleri tutanak ile beraber sigorta şirketine ulaştırmalarıdır.
Tutanak örnekleri sigorta şirketleri veya acenteleri tarafından trafik sigortası poliçesi ile birlikte sigortalılara verilecektir. Vatandaşlarımızın tutanağı kolay ve istenen şekilde doldurabilmeleri için gereken açıklamalar ile doldurulmuş bir tutanak örneği de tutanakla beraber verilecektir. Maddi hasarla sonuçlanan bir trafik kazasına karışanlar, olayda aşağıda sayılan istisnalar da mevcut değilse, olayın oluş şekli üzerinde aralarında anlaştıkları durumda tutanağı doldurarak karşı tarafın trafik sigortasını tanzim eden şirkete veya kendi aracının kasko poliçesini tanzim eden şirkete göndereceklerdir. Sigorta şirketleri düzenlenen bu tutanaklar ile varsa kaza yerinde çekilmiş fotoğraflar yardımı ile kusur değerlendirme işlemini yapacaklardır.
Aşağıda sayılan hallerde tarafların anlaşmaları söz konusu olmayacak ve tutanak mevcut durumda olduğu gibi yine trafik zabıtası tarafından düzenlenecektir.
a. Sürücü belgesiz motorlu araç kullanılıyorsa veya yetersiz sürücü belgesi ile motorlu araç kullanılıyorsa,
b.Sürücüde yaş küçüklüğü varsa,
c. Sürücüde alkol veya akıl sağlığı şüphesi varsa,
d.Kazaya karışan araçlardan birinin veya daha fazlasının kamu kurumlarına ait olması,
e. Kamu kurumlarına ait eşyada zarar meydana gelirse,
f. Trafik Kazasında sadece 3 üncü kişilere ait eşyalara zarar gelirse,
g. Kazaya karışan araçlardan birinin veya birkaçının trafik sigortasının bulunmaması,
h. Trafik kazası ölüm ve/veya bedeni zarar ile sonuçlanmışsa.
c- Kusur oranlarının belirlenmesi
Her bir sürücünün sigorta şirketi karşı tarafa verilen zararı sigortalılarının kusurları oranında ödeyecektir. Yukarıda belirtildiği üzere, kazaya karışan araçlardan birinin trafik sigortası poliçesinin olmaması durumunda tarafların anlaşmalarına izin verilmemekte ve kaza yerine trafik polisinin intikali beklenecektir. Yeni uygulamanın en önemli noktasını sorumluluk oranlarının taraflar ve sigorta şirketleri arasında anlaşmazlığa yol açmayacak şekilde tespit edilmesi oluşturmaktadır. Bilindiği üzere, ülkemizde çok farklı kusur oranları uygulanmaktadır. Kusur oranlarının %25, %50 ve %100 olarak tespit edilmesi en yaygın olanlarıdır.
Birlik tarafından yapılan araştırma ve incelemelerde; kusur oranlarının trafik polisi yanında şirketler tarafından da belirlendiği ülkelerden Yunanistan’da %50 ve %100 olarak iki oran kullanıldığı İspanya’da ise sadece %100 oranının kullanıldığı anlaşılmıştır. Bu ülkelerde de trafik zabıtasının kullandığı oranlar şirketlerden farklılık göstermektedir.
Kusur oranlarının belirlenmesi konusunda sektörde bir standart oluşturulması amacıyla Birlik nezdinde faaliyet gösteren Hasar Araştırma ve İnceleme Komitesi üyeleri ile diğer bazı şirketlerimizden gelen yetkililerin katılımıyla geniş kapsamlı bir toplantı gerçekleştirilmiştir. Bu toplantıda, yeni uygulanmaya başlanacak olan sistemde kusur oranlarının ayrıntılı bir şekilde tespit edilmeye çalışılması durumunda zorluk yaşanacağı fikrinden hareketle bir çok kusur oranının kullanılması yerine %50 ve %100 olacak şekilde iki farklı oran belirlenmesinin daha uygun olacağı görüşü gündeme gelmiş ve uygulamada bu tür bir yapının işleyip işlemeyeceği tartışılmıştır. Toplantı sonucunda, trafik polisi tarafından tutulan tutanaklarda da genelde %50 ve %100 kusur oranlarına yer verildiği tali kusur verilen durumların çoğunluğu oluşturmadığı anlaşılmıştır.
Bu aşamadan sonra, Emniyet Genel Müdürlüğü Yetkililerinin de desteğiyle 37 adet kaza durum krokisi oluşturulmuştur. Bu krokilerde yer alan durumlar şirketlerimizin hasar servislerinde çalışan elemanların en çok karşılaştıkları durumlardır. Emniyet Yetkilileri de krokilerin bir çok kaza durumunu kapsadığı konusunda görüş beyan etmişlerdir. Bu krokiler bir kitapçık haline getirilerek sektörde araç sigortaları konusunda faaliyet gösteren tüm şirketlere verilecektir.
Her bir krokide yer alan kaza durumlarında taraflara %50 ile %100 oranında kusur oranı yüklenmektedir. Şirketler kendilerine ulaştırılan Tutanaklarda yer alan ve taraflarca çizilmiş olan krokileri oluşturulan kaza durum krokileri ile karşılaştırarak kusur oranlarını belirleyeceklerdir. Söz konusu krokiler her bir şirket tarafından standart olarak kullanılıyor olsa da bazı durumlarda şirketlerin aynı kroki üzerinden farklı kusur oranlarına ulaşmaları da ihtimal dahilindedir. Bu durumda, Hazine Müsteşarlığı tarafından yayımlanan Genelgeye uygun olarak iki şirket arasındaki görüş ayrılığının çözümüne yönelik olarak şirketlerden tamamen bağımsız bir komisyon kurulacaktır. Komisyonun kararı her iki taraf için de bağlayıcılık arz edecektir.
3-Süreç nasıl işleyecektir
Hazine Müsteşarlığı tarafından yayımlanan 2007/…sayılı genelgeye göre süreç aşağıdaki şekilde işleyecektir.
1. Yalnız maddi hasarlı trafik kazalarında taraflar kazanın oluş şekli üzerinde anlaşırlarsa “Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı”nı dolduracak ve imzalayacaklar.
2. Kazaya karışan tarafların tamamı tarafından imzalanmayan tutanaklar geçerli kabul edilmeyecektir.
3. İkiden fazla motorlu aracın karıştığı trafik kazalarında veya gerek görüldüğünde birden fazla form kullanılabilir. Düzenlenen tutanaklar fotokopi yoluyla çoğaltılabilir.
4. Formlar kopyalanabilir nitelikte ve en az 2 nüsha olacak şekilde Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliğince Kara Araçları Sorumluluk ile Kara Araçları sigorta branşlarında ruhsat sahibi olan sigorta şirketlerinden toplanan talebe göre bastırılır. Form basım maliyetleri talep edilen miktara göre talep sahibi şirketler tarafından karşılanır.
5. Bu şekilde düzenlenen Tutanak Trafik Zabıtasınca düzenlenen Trafik Kaza Tespit Tutanağı hükmündedir.
6. Tutanak ile beraber araçlar kaza yerinden kaldırılmadan mümkünse araçların fotoğrafları çekilir ve fotoğraflar tutanak ile beraber değerlendirilir.
7. Hak sahipleri karşı tarafın Karayolu Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) poliçesini veya kendi araçlarının kasko sigortası poliçesini düzenleyen sigorta şirketine yukarıdaki madde hükmüne uygun olarak doldurdukları Tutanak ve varsa fotoğraflar ile başvuracaklardır.
8. Başvurulan sigorta şirketi en geç takip eden işgünü sonuna kadar Tutanağı ve varsa fotoğrafları elektronik ortamda Trafik Sigortaları Bilgi Merkezi’ne (TRAMER) iletir.
9. TRAMER, Tutanağı ve varsa fotoğrafları başvuru konusu trafik kazası ile ilgili Trafik Sigortası şirketine veya Kasko Sigortası poliçesini düzenleyen sigorta şirketine en geç bir günlük gecikmeyle elektronik ortamda iletir.
10. Sigorta şirketleri TRAMER tarafından gönderilmesini müteakip 3 iş günü içinde bu Genelge ekinde yer alan kaza krokileri ve Tutanak çerçevesinde %0, %50 ve %100 oranlarına göre sorumluluk değerlendirmesini yapar. Her bir şirket kendi sorumluluk değerlendirmesi sonucunu elektronik ortamda TRAMER’e iletir. Sigorta şirketlerinin, değerlendirme sonuçlarına elektronik ortamda gerçek zamanlı ulaşabilmelerini teminen gerekli alt yapı TRAMER tarafından oluşturulur.
11. İlgili sigorta şirketleri tarafından bildirilen değerlendirmelerde mutabakata varıldığının TRAMER tarafından tespiti halinde, sorumluluk oranları ilgili sigorta şirketlerine bildirilir.
12. Sigorta şirketlerince yukarıdaki hükümler çerçevesinde varılan mutabakat, süresinde değerlendirmesini iletmeyen diğer şirketler için de bağlayıcıdır. İlgili şirketlerden birisi sorumluluk değerlendirmesi yukarıdaki hükümlere uygun olarak TRAMER’e göndermesine rağmen diğer şirketler süresi içinde göndermemişlerse değerlendirme gönderen şirketin belirlediği sorumluluk oranları esastır.
13. TRAMER tarafından 9 uncu maddeye göre yapılan gönderimi izleyen 3 iş gününde yapılan şirket değerlendirmelerinde farklı sonuçlara ulaşıldığının tespiti halinde Tutanak ve varsa fotoğraflar TRAMER tarafından bu Genelgenin 17 nci maddesine göre TRAMER bünyesinde oluşturulan ilgili Tutanak Değerlendirme Komisyonuna (Komisyon) sunulur. Komisyon, Tutanağı ve varsa çekilen fotoğrafları inceleyerek sorumluluk oranlarını %0, %50 ve %100 oranları çerçevesinde kesin olarak belirler. Sonuç TRAMER aracılığıyla ilgili şirketlere elektronik ortamda bildirilir.
14. İlgili sigorta şirketi yukarıdaki maddeler kapsamında kendisine sorumluluk oranlarının iletilmesinin ve gerekli belgelerin tamamlanmasının ardından sekiz iş günü içinde tazminatı ödeyecektir. Kara Taşıtları Kasko Sigortasına ilişkin hükümler saklıdır.
15. TRAMER hak sahiplerinin tutanak incelemesinin hangi aşamada olduğunu internet üzerinden öğrenmelerini sağlayacak altyapıyı kurar.”
16. Aşağıdaki hallerde trafik kazası tespit tutanağı trafik zabıtası tarafından düzenlenecektir.
a. Sürücü belgesiz motorlu araç kullanılıyorsa veya yetersiz sürücü belgesi ile motorlu araç kullanılıyorsa,
b. Sürücüde yaş küçüklüğü varsa,
c. Sürücüde alkol veya akıl sağlığı şüphesi varsa,
d. Kazaya karışan araçlardan birinin veya daha fazlasının kamu kurumlarına ait olması,
e. Kamu kurumlarına ait eşyada zarar meydana gelirse,
f. Trafik Kazasında sadece 3 üncü kişilere ait eşyalara zarar gelirse,
g. Kazaya karışan araçlardan birinin veya birkaçının trafik sigortasının bulunmaması,
h. Trafik kazası ölüm ve/veya bedeni zarar ile sonuçlanmışsa.
17. Tutanak örnekleri, düzenlenen Trafik Sigortası poliçesine ek olarak ilgili sigorta branşında yetkili olan şirketlerce sigortalılara teslim edilir.
18. Bu Genelge kapsamında trafik kazalarında kusur değerlendirmesi yapmak üzere Birlik Yönetim Kurulu Kararı ile TRAMER bünyesinde yeterli sayıda Komisyon kurulur. Her Komisyon biri başkan olmak üzere 3 üyeden oluşur. Komisyonların Başkan ve üyeleri, yetkili oldukları bölgeler Birlik Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Komisyon üyelerinin ücret ve sair mali hakları, TRAMER tarafından karşılanır. Komisyon çoğunlukla karar verir. Komisyon üyeleri çekimser oy kullanamaz. Oylamada eşitlik olması halinde Komisyon başkanının oy kullandığı oran karara esas alınır. Komisyon gelen işleri en çok 3 iş günü içinde sonuçlandırmak zorundadır.
Yukarıdaki maddelerin incelenmesinden görüleceği üzere, sigorta şirketleri en geç ihbarı takip eden iş günü sonuna kadar tutanakları ve varsa fotoğrafları TRAMER’e aktaracaklardır. Bu işlemin amacı, TRAMER nezdinde bir veri bankası oluşturulması, kazaya ait bilgilerin Emniyet Genel Müdürlüğü’nün ilgili birimlerine aktarılması ve kazaya karışan araçları teminat altına alan sigorta şirketlerinin aynı anda olaydan haberdar edilmesidir. Şirketlerin aynı anda haberdar edilmesindeki tutanakların şirketler tarafından hızlı bir şekilde değerlendirilmesidir.
| 
